S├╝leyman Fikri Erten

Bu ismi daha ├Ânce Antalya’da bir cadde, bulvar ya da park isminden duymad─▒k. Bu sefer ismi “Milli M├╝acadelede Antalya” isimli kitab─▒n yazar─▒ olarak duyduk ama asl─▒nda ince bir kitab─▒n yazarl─▒─č─▒ndan ├žok daha fazlas─▒n─▒ s─▒─čd─▒rm─▒┼č hayat─▒na ve Antalya’ya…

“S├╝leyman Fikri 1876 y─▒l─▒nda Avusturya’n─▒n Bosna Vilayeti, Tuzla Sanca─č─▒, Bri├žka’ya ba─čl─▒ Rahi├ž kasabas─▒nda do─čmu┼čtur. K├╝lt├╝rl├╝ ve soylu bir alenin ├žocu─ču olan S├╝leyman Fikri’nin babas─▒ ─░mamzade Ailesi’nden Hac─▒ Numan Efendi, annesi Sipahi Mustafa Bey’in k─▒z─▒ Ay┼če Han─▒m’d─▒r.

├çocuklu─čunda okumaya a┼č─▒r─▒ tutkulu olan S├╝leyman Fikri Erten okuman─▒n yan─▒ s─▒ra camilere mum d├Âkm├╝┼č, ├žiftlik i┼člerine yard─▒mc─▒ olmu┼č, a─čabeyinin d├╝kkan─▒nda ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r. ─░stanbul’da ├Â─črenip g├Âr├╝p, Bosna’ya d├Ânen ├Â─črencilere hayranl─▒k duymu┼č, ─░stanbul’a giderek orda ├Â─črenim g├Ârme onda tutku haline gelmi┼čtir. Bu arada kendi kasabas─▒nda tahrir dersleri alm─▒┼č, ─░stanbul’a gitmeden H─▒rvat├ža, S─▒rp├ža, ve biraz da Almanca ├Â─črenmi┼čtir. Ama onun en b├╝y├╝k iste─či ─░stanbul’a gitmek, Arap├ža ve T├╝rk├že ├Â─črenmektir. 1894 y─▒l─▒nda ─░stanbul’a Gazanfer A─ča Medresesine okumaya giden S├╝leyman Fikri bu d├Ânemde parasal a├ž─▒dan ├žok s─▒k─▒nt─▒ ├žekmi┼č, para ve yiyecek sa─člamak, di─čer bir deyi┼čle “Cer toplamak” i├žin Ramazan aylar─▒nda Anadolu’nun ve Bosna’n─▒n k├Âylerine gitmi┼čtir.

1898′de Dar├╝lmuallim’e (├ľ─čretmen Okulu) kayd─▒n─▒ yapt─▒rm─▒┼čt─▒r. Dar├╝lmuallim’de okurken bir yandan da cami derslerine devam etmi┼čtir. 1900 y─▒l─▒nda ├ľ─čretmen Okulunun ilk k─▒sm─▒n─▒ bitirir. S─▒k─▒nt─▒l─▒ ge├žen ├Â─črenimini takiben, 1905 y─▒l─▒nda ┼×ehri Nasuh Zade Mustafa Efendi’den “─░cazetname Dar├╝lmuallimin” , ve Edebiyat ┼×ubesinden “┼×ahadetname” al─▒r.(7 May─▒s 1906)
─░lk olarak Bolu ─░dadisi’nde Co─črafya, Geometri, Ziraat, Resim ├Â─čretmenli─či, 1908 y─▒l─▒nda Antalya ─░dadisi Resim ve T├╝rk├že ├Â─čretmenli─čine atan─▒r. 1915′ten sonra Antalya Lisesi Farisi ve T├╝rk├že ├Â─čretmenli─či yapar. Ayn─▒ zamanda bu okulun M├╝d├╝r Vekilli─čini ve Rum Okulu’nun T├╝rk├že ├Â─čretmenli─či, ─░mam Hatip Okulu’nun Ruhiyat ve Ahlak ├Â─čretmenli─čini de y├╝r├╝t├╝r.

Fikri ErtenÔÇÖin o─člu Sadettin Erten, Reha ─░lhanÔÇÖa verdi─či r├Âportajda ┼č├Âyle anlat─▒r;

Babam, Bosna da kalabal─▒k bir ailenin ├žocu─ču olarak do─čmu┼č. Sekiz karde┼či vard─▒. Okumaya ├žok merakl─▒ym─▒┼č. ─░ki abisi OÔÇÖnu Saraybosna yerine ─░stanbulÔÇÖa g├Ândermeye karar vermi┼čler. ─░stanbul Fatih medresesinde okumu┼č. Tatilde ya┼čad─▒klar─▒ yere gelen medrese ├Â─črencilerine imrenirmi┼č.T├╝rk├že ├Â─črenmeye ├žal─▒┼č─▒rm─▒┼č. Az bir para denkle┼čtirip ─░stanbulÔÇÖa yollam─▒┼člar OÔÇÖnu. 1943 y─▒l─▒yd─▒.Babam, Abim ile beni yan─▒na al─▒p ─░stanbulÔÇÖa g├Ât├╝rd├╝.Fatih camiine gittik. Medrese hala duruyordu. Kendisinin ├ž─▒rak olarak girdi─či yeri g├Âsterdi.O zamanlar k├╝├ž├╝k odalardan olu┼čan bir yap─▒yd─▒.Her odada iki talebe ve bir ├ž─▒rak kal─▒yormu┼č.├ç─▒raklar odan─▒n bak─▒m─▒n─▒ yap─▒yor, Odun ta┼č─▒y─▒p d├╝zeni sa─čl─▒yormu┼č. Bir y─▒l sonra mezun olan talebenin yerine ├ž─▒rak talebe olurmu┼č. ─░lk y─▒l yan─▒ndaki para ile ge├žinmi┼č. ─░kinci y─▒l ramazan ay─▒nda Trakya da ki k├Âylere talebe hoca olarak g├Ânderilmi┼č. Dil bilmedi─či i├žin ├žok zorlanm─▒┼č. O y─▒l medreseye bir torba bulgur ve bir torba bu─čday ile d├Ânm├╝┼č. ├ť├ž ay sadece kuru fasulye yiyebilmi┼č. Sonra dil ├Â─črenince i┼čler d├╝zelmi┼č. BosnaÔÇÖya ailesini ziyarete d├Ân├╝nce de askerlik ├ža─č─▒n geldi deyip askere almak istemi┼čler. Abileri gizlice s─▒n─▒r─▒ ge├žirip medreseye geri d├Ânmesini sa─člam─▒┼člar. Bir daha da ├╝lkesine d├Ânememi┼č.T├╝rkiye de kalm─▒┼č. E─čitimini tamamlay─▒nca BoluÔÇÖya tayin olmu┼č. Sonra da AntalyaÔÇŽ Antalya Lisesinde yard─▒mc─▒ ├Â─čretmenlik yapm─▒┼č. Sonra da kurdu─ču m├╝zeye m├╝d├╝r olmu┼čÔÇŽ.

I.D├╝nya Sava┼č─▒’ndan sonra 28 Mart 1919 tarihinde ─░talyanlar Antalya’y─▒ i┼čgal etmeleri ard─▒ndan, a├ž─▒kta g├Ârd├╝kleri eski eserleri toplamaya ba┼člamalar─▒ ├╝zerine S├╝leyman Fikri ERTEN harekete ge├žer. O s─▒rada Antalya Lisesinde ├Â─čretmenlik yapan S├╝leyman Fikri Bey Antalya Mutasarr─▒fl─▒─č─▒na ba┼čvurarak kendisini 15 Ekim 1919 tarihinde, fahri Asar- Atika (eski eser) memuru tayin ettirir ve m├╝ze kurma giri┼čimlerine ba┼člar. ─░lk olarak Antalya merkezinde yer alan eski eserleri Tekeli Mehmet Pa┼ča Camii kar┼č─▒s─▒nda bulunan terk edilmi┼č Bayraktar Baba T├╝rbesi’nde toplayarak bir depo m├╝ze olu┼čturmaya ba┼člam─▒┼č ve bu suretle Antalya M├╝zesi’nin ilk temelini atm─▒┼čt─▒r. 1922 y─▒l─▒nda Antalya M├╝zesi m├╝badele sonras─▒nda Rumlar─▒n geride b─▒rakt─▒─č─▒ be┼č kiliseden biri olan Panaya Kilisesi (Alaaddin Camii)’ne ta┼č─▒nm─▒┼čt─▒r. B├Âylece Antalya da eski eserlerin ilk defa Bayraktar Baba T├╝rbesi’nde depo kavram─▒ alt─▒nda toplanmas─▒ ard─▒ndan, ilk m├╝ze binas─▒ olu┼čturulmu┼čtur. Birinci M├╝ze binas─▒ olan Alaaddin Camii’nde S├╝leyman Fikri ERTEN 1923 y─▒l─▒nda fahri M├╝ze Memurlu─čundan aslen M├╝ze Memurlu─čuna, 1924 y─▒l─▒nda M├╝ze M├╝d├╝rl├╝─č├╝ne atanm─▒┼čt─▒r. 1941 y─▒l─▒nda 65 ya┼č─▒nda M├╝ze M├╝d├╝rl├╝─č├╝nden emekliye ayr─▒l─▒r. S├╝leyman Fikri Erten 1962 y─▒l─▒nda 86 ya┼č─▒nda hayata veda etmi┼čtir. Antalya Tarihini ve K├╝lt├╝r├╝n├╝ anlatan bir├žok ├Ânemli belge ve kitap b─▒rakm─▒┼čt─▒r.

Kaynaklar:
http://www.antalyamuzesi.gov.tr/tr/muze-kurucumuz
http://rehailhan.blogspot.com/